Bericht uit Rome: gemeenschap zijn in pandemie-lockdown

(Dit stukje schreef ik voor de rubriek ‘Bericht uit Rome’ van De Pelikaan, het parochieblad van de Nicolaasparochie in Amsterdam (dat tot aan de vorige editie nog ‘Nicolaasnieuws’ heette). Hieronder is het te lezen; de PDF van deze editie van De Pelikaan is hier te vinden– zie p. 9-11)

Toen Italië in lockdown ging, hebben we hier in Rome in de beklemmende sfeer van de eerste weken de overgang gemaakt naar het gemeenschap-zijn in de nieuwe omstandigheden. Het avondgebed en de liturgie werden uitgezonden via internet en beleefden we dagelijks vanuit huis. De kerken bleven open voor persoonlijk gebed, en gelukkig was er ook de mogelijkheid de communie individueel te ontvangen. De dienst aan de armen ging op nieuwe manieren door, volgens de gezondheidsrichtlijnen; de dienst aan de daklozen werd zelfs intenser. Drie ochtenden per week delen we, met mondkapjes en plastic handschoentjes, ontbijtpakketjes uit bij de ingang van de basiliek Santa Maria in Trastevere; dat steeg al snel van 100 naar zo’n 150 pakketjes per ochtend.

Paus Franciscus begeleidde deze overgangsschok met zijn eenzame pelgrimsreis te voet langs het Salus Popoli Romani Maria-icoon in de Santa Maria Maggiore en het miraculeuze kruisbeeld in de Sint Marcellus. Kort daarna volgde de indrukwekkende Urbi et Orbi-zegen op een leeg en donker Sint Pietersplein. Het beeld van de eenzame, hinkende figuur in het wit die de natgeregende grijskleurende treden op liep sprak boekdelen. In zijn woorden over het evangelie, over de leerlingen met de slapende Jezus in de boot tijdens een storm op het meer van Galilea, vatte hij onze stemming. Maar ook sprak hij over een moment van geestelijk onderscheid over de richting die de wereld tot aan het uitbreken van de pandemie op ging, en over bekering.

Kort na het Urbi et Orbi gaf Franciscus een interview met de titel ‘A Time of Great Uncertainty’ (te vinden op internet) waarin hij sprak over de onzekerheid, maar ook over creativiteit en herinnering: we zijn geroepen om met de ‘creativiteit van de liefde’ nabij te zijn op nieuwe manieren, en om te blijven herinneren waar we vandaan komen en wat we nu meemaken. Het gaat niet alleen om overleven of terugkeren naar het ‘normale’ leven, maar om deze uitdaging op een menselijke manier door te komen, samen met de armen en de kwetsbaarsten, en er menselijker uit te komen dan hoe we er aan begonnen. Het is een tijd van geestelijk onderscheid en bekering, en de maatstaf voor Franciscus om volgens het evangelie kerk te zijn in de pandemie en de daaropvolgende crisis, is de nabijheid. Niet nabijheid zoals we het liefst zouden willen, in het omhelzen van onze vrienden, maar toch: met verantwoordelijkheid en creativiteit komt het uiteindelijk wel neer op nabijheid.

Nu gaan we voor de lange termijn, in een langzaam lichter wordende lockdown maar in een wereld die nog heel lang bijzonder ontregeld zal zijn en ingrijpend zou kunnen veranderen. Het gebed en de vriendschap met de armen zijn richtingwijzers in een onzekere toekomst. We hebben gemerkt dat ondanks de fysieke afstand onze verbondenheid als gemeenschap kan groeien. De woorden van de Schrift hebben een nieuwe helderheid gekregen, in het bijzonder de Psalmen die op een nieuwe manier ook in mijn leven en situatie zijn gaan spreken. Veel plannen moeten herzien worden, van persoonlijke plannen zoals het moment waarop ik mijn studie theologie ga afronden (waarschijnlijk pas in September in plaats van Juni), tot grote evenementen als de Wereldjongerendagen in Portugal die al verplaatst zijn van 2022 naar 2023. Woorden als kwetsbaarheid, ziekte, onzekerheid, armoede, vriendschap, gebed, gemeenschap, en solidariteit zullen aan de orde van de dag zijn, en we zullen het nodig hebben om ze steeds weer in het licht van het evangelie te begrijpen. Paus Franciscus zal op de ingeslagen weg van geestelijk onderscheid verder gaan, en daarbij zullen op internationaal niveau ongetwijfeld de samenwerking in Europa, de verantwoordelijkheid voor de vluchtelingen aan de grenzen, en de band met het kwetsbare Afrika relevanter worden dan ooit. Wat meer achter de schermen zal ook de band tussen het Vaticaan en China en het uitwerken van het akkoord van 2018 tussen hen steeds belangrijker worden, en daarmee het proces van verzoening binnen de kerk in China en de bijdrage die zij kunnen leveren in de Chinese samenleving en in de wereldkerk. Vanuit het Vaticaan zijn er initiatieven ter voorbereiding op het post-coronatijdperk. Aartsbisschop Vincenzo Paglia van de Pauselijke Academie voor het Leven spreekt over het doen groeien van een ‘globale bio-ethiek’ waarin de zorg voor de kwetsbaren (in het bijzonder de bejaarden) en de zorg voor de schepping prioriteiten moeten worden en niet worden opgeofferd aan economische belangen. Paus Franciscus heeft kardinaal Peter Turkson van het Dicasterie voor de Bevordering van de Gehele Menselijke Ontwikkeling (die gaat over o.a. gerechtigheid en vrede, gezondheidszorg, en migranten) aangesteld als hoofd van een ‘task force’ over de fase na de pandemie. Vanuit deze task force zullen lokale kerken in samenwerking met Caritas ondersteund worden in hun activiteit als antwoord op de lokale situatie, zal nagedacht worden over het onderzoek naar de pandemie en over de samenleving daarna (inclusief het klimaat, werk, gezondheid, politiek, en economie), en zal contact worden gehouden met regeringen en internationale organisaties.

Op lokaal niveau zal het geestelijk onderscheid denk ik steeds meer neerkomen op de kerk als ‘veldhospitaal’, een beeld van paus Franciscus dat waarschijnlijk uit de klassieke roman ‘i promessi sposi’ van Alessandro Manzoni komt (zie hierover het online artikel ‘The Pope and the Plague’ van journalist Austen Ivereigh) en waarin de zieken tijdens de pest van 1630 in Milaan in een ‘lazaretto’ in quarantaine werden geplaatst en verzorgd door kapucijner monniken. Voor paus Franciscus is heel de kerk, en elke kerk en gemeenschap, een soort ‘veldhospitaal’ van barmhartigheid. Van de dienst aan de daklozen op straat hier in Rome tot aan de internationale contacten wereldwijd blijft het dezelfde nabijheid en barmhartigheid van het evangelie waarmee we zonder angst en met vertrouwen de toekomst in kunnen gaan.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *