De katholieke kerk van binnen (mijn reis naar de katholieke kerk, deel 9)

Stille Omgang 2 klein

Er wordt wel eens gezegd dat de katholieke kerk van binnen groter is dan van buiten, en dat is ook mijn ervaring. Na katholiek te zijn geworden met Pasen 2013 ben ik de katholieke kerk van binnen gaan ontdekken. Ik heb een grote verdieping van mijn geloof beleefd door de eucharistie, de biecht, de gemeenschap van de heiligen, de wijsheid van de katholieke traditie, het voorbeeld van verschillende pausen en de dingen die zij geschreven hebben, het getijdengebed, en het gebed van de rozenkrans. De katholieke wereldkerk is een reusachtig diverse ruimte met verschillende riten (de westerse Latijnse ritus en allerlei oosters-orthodoxe riten die ook hun plek hebben binnen de katholieke kerk), verschillende monastieke ordes en kloostergemeenschappen (van de vrolijke Franciscanen, de toegewijde zusters van moeder Theresa en de superactieve Jezuïeten, tot de mystieke karmelieten, de stille trappisten en afgezonderde kartuizers), en families, groepen, clubjes en lekengemeenschappen (zoals de Katholieke Charismatische Vernieuwing, Opus Dei, of Sant Egidio) elk met hun eigen stijl, charisma, roeping en speerpunten. In dit geheel, waarin ook allerlei culturen, talen, en etnische groepen hun plek hebben, kan ik mijn eigen weg vinden, en ik houd dan ook meer of minder hechte banden met verschillende van deze groepen en stijlen binnen het grotere geheel. En dit alles is dan ook deel van de zichtbare eenheid van de rooms-katholieke wereldkerk. Ik heb tegelijkertijd het gevoel dat ik er vrij kan ademhalen en dat ik stevig uitgedaagd word door de substantiële inhoud.

‘Bekering’?

Ik houd nog veel vriendschappen en contacten levend met allerlei soorten protestantse en evangelische christenen. Mijn keuze is een ‘ja’ naar het katholieke christendom geweest, niet een ‘nee’ tegen het protestants/evangelische christendom. Nog steeds beschouw ik het streven naar grotere eenheid en verbondenheid tussen verschillende soorten christenen als een belangrijke roeping. Soms worden protestantse christenen die katholiek worden ‘bekeerlingen’ genoemd, en de woorden ‘bekering’ of ‘bekeringsverhaal’ worden soms ook gebruikt, zeker ook door katholieke christenen. Maar ik gebruik zelf liever niet het woord ‘bekering’, en dat deed ik zeker niet in de tijd dat ik katholiek werd en daar met veel vrienden (vooral protestants/evangelische christenen) over sprak. Ten eerste omdat mijn keuze niet een ‘nee’ is tegen het protestants/evangelische christendom, maar een ‘ja’ tegen het katholieke christendom, en het woord ‘bekering’ zou aan mijn protestantse en evangelische vrienden zo’n indruk kunnen geven. Maar vooral omdat de kern van een authentieke bekering de keuze voor het volgen van Jezus is, je leven aan die Persoon wijden, de verbondenheid met Jezus. En die keuze had ik al gemaakt jaren voordat ik voor het eerst katholieke christenen ontmoette. Ik heb het katholiek worden vooral ervaren als een verdieping van mijn bekering, een verdieping van mijn christelijk geloof, en een thuiskomen in de katholieke kerk. Mijn evangelisch christen-zijn is opgenomen in een groter katholiek geheel, een groter geheel met een bepaalde volledigheid die ik niet vond in de protestants/evangelische wereld, een groter geheel wat dat geloof heeft veranderd, getransformeerd, en verrijkt.

Circulation of the saints

Wanneer er gesproken wordt over mensen die overstappen naar een andere kerk, de laatste tijd vooral in het geval van de groeiende evangelische beweging en de pinksterbeweging, die vooral nieuwe leden krijgen met een achtergrond in het traditionele christendom, heeft men het soms over ‘the circulation of the saints’, het rondpompen van gelovigen. Oftewel, christenen die heen en weer gaan tussen verschillende vormen van christendom, maar alleen als interne dynamiek, geen groei van het aantal christenen in het algemeen; een groei van bepaalde kerken ten koste van andere kerken, en niet omdat er meer mensen christen worden. Dit klopt op zich, maar het perspectief heeft ook beperkingen: het is een kwantitatief perspectief, in de zin dat er terecht gezien wordt dat het een interne christelijke dynamiek is maar geen groei van christenen ten opzichte van niet-christenen (integendeel, de trend van de kerkverlating gaat onverminderd door). Waar dit ‘circulation of the saints’ perspectief te kort schiet is dat het de mogelijke kwalitatieve dimensie van deze ontwikkeling mist: het kan een groei betekenen in de vitaliteit van het christendom. Dat is een kwalitatieve groei, niet kwantitatief. Door evangelisch te worden kan iemand van katholieke of gereformeerde achtergrond een verdieping van het geloof beleven, en ook andersom, zoals bijvoorbeeld in mijn geval, is het hetzelfde. Door te kiezen voor andere vormen van christendom dan waar men bekend mee is, kan de vitaliteit van het christendom als geheel versterkt worden, omdat deze christenen dan waarschijnlijk bewuster en met een intensere beleving hun geloof beleven. Het nadeel van dit perspectief is natuurlijk dat het geen aandacht geeft aan de inhoudelijke, theologische betekenis en de waarheidsclaim van de verschillende christelijke tradities, en ook dat het geen aandacht geeft aan het Bijbelse belang van eenheid onder christenen (die volgens de katholieke opvatting een zichtbare eenheid moet zijn om volledig te zijn).

Regels, rituelen en structuren

Ik ben blij dat ik positieve reacties heb gekregen op mijn besluit katholiek te worden, dat het een aanleiding is geweest voor goede gesprekken, en dat het geen conflicten heeft veroorzaakt met familie en vrienden (wat helaas niet vanzelfsprekend is). Ik hoor van veel mensen dat zij veel elementen van het katholicisme waarderen, en zeker door de impact van paus Franciscus is de houding van veel mensen positiever geworden. Wel hoor ik van veel mensen dat zij moeite hebben met de rooms-katholieke kerk als instituut met regels en structuren, dogma’s en een strikte moraal, en dat zij zich niet aangesproken voelen door de ritualistische en formele stijl van katholieke vieringen. Dat kan ik goed begrijpen, want ik vond dit zelf ook jarenlang erg raar en moeilijk. En inderdaad kan het katholicisme in Nederland wel wat levendigheid en bevlogenheid gebruiken: daarom zijn de Wereldjongerendagen ook zo’n impuls, omdat Nederlandse katholieken daar voorbeelden van een heel ander katholicisme tegenkomen, minstens net zo authentiek, maar levendiger: een zuidelijker katholicisme, niet in de zin van het katholicisme van zuidelijk Nederland (wat vaak een katholicisme-in-naam is), maar dat van het globale zuiden: Braziliaans, Afrikaans, of Aziatisch. Wat veel protestanten en vooral evangelischen denk ik vaak missen is het kunnen combineren van beiden: een persoonlijke, emotionele en diepgaande beleving en het bidden en vieren met een discipline, een ritme, en bepaalde vaststaande of terugkerende teksten. Liturgie en sacramenten zijn bedoeld om beleefd en ervaren te worden, zijn bedoeld om persoonlijke beleving in te leggen, en juist daarin verbinden zij de diepte van je eigen hart met de wereldkerk en de kerk van de hele geschiedenis. Dat te ontdekken is iets heel moois. Juist omdat het Onze Vader of een liturgische tekst rond het sacrament van de eucharistie vaststaat (en in de kern teruggaat tot de vroegste tijden van het christendom) is het zowel universeel als heel persoonlijk; juist omdat zij algemeen zijn, gaan zij ook over alle situaties, en dus ook over de situatie waarin ik op dat moment zit, en zo kan ik dan mijn persoonlijke intentie of beleving, bezorgdheid of voorbede, in die algemene tekst leggen. Op deze manier zijn sacramenten, liturgie en rituelen juist een grote kracht in mijn persoonlijke beleving van het christelijk geloof.

Niet ideaal, wel een thuis

Tegelijkertijd is de katholieke kerk (in Nederland, ergens anders, of wereldwijd) natuurlijk geen ideale gemeenschap. Ze bestaat namelijk uit mensen, en mensen maken het zichzelf en elkaar altijd moeilijk, falen of verpesten dingen, one way or another. Maar als geloofsgemeenschap is het een thuis (al ben ik nog steeds graag in protestantse of evangelische omgevingen), en ze heeft ook een sociaal-maatschappelijke activiteit en dienstbaarheid die tot ver buiten haar eigen grenzen reikt. Ook heeft ze een geschiedenis die motiveert en waar ik me verbonden mee voel; een geschiedenis van steeds nieuwe heiligen, hervormings-, en vernieuwingsbewegingen en heropleving van de kerk en het geloof, ook door tijden van corruptie heen (E. Ferguson drukt de hieruit volgende hoop voor de toekomst mooi uit aan het begin van zijn boek over kerkgeschiedenis, met de woorden: ‘To the students who will use this textbook. May they enter into the adventure of the life of the church as they extend its history into the days ahead’). Ze heeft bijzonder inspirerende oude en nieuwe helden (van Augustinus en Franciscus van Assisi tot Johannes Paulus II en moeder Theresa). De schaduw van het seksueel misbruik door sommige geestelijken hangt nog steeds over het instituut en haar vertegenwoordigers, en in dit geseculariseerde deel van de wereld zal de kerk in de nabije toekomst ook haar weg moeten vinden als een meer marginale groep in de samenleving. Maar er is hoop; hoop dat ze in deze situatie opnieuw haar stem zal vinden, niet als afgezonderde heilige enclave, maar als inspirerende en creatieve minderheid. En zeker met paus Franciscus is het een mooie tijd om katholiek te zijn.

 

 

(Verhaal gemist? Rode draad kwijt? Hier vindt je een overzicht van de verhalen in deze serie)

(ik kan ook deze documentaire aanraden van de hokjesman: de katholieken, die een leuk beeld geeft van katholicisme in Nederland)

One response

  1. Het nadeel van dit perspectief is natuurlijk dat het geen aandacht geeft aan de inhoudelijke, theologische betekenis en de waarheidsclaim van de verschillende christelijke tradities, en ook dat het geen aandacht geeft aan het Bijbelse belang van eenheid onder christenen (die volgens de katholieke opvatting een zichtbare eenheid moet zijn om volledig te zijn).

    Dat acht ik tevens het probleem van jouw geloof, jongen. Voor jou is iedereen Christen, welke variant van het Evangelie je ook verkondigt of welke leraar je ook gekozen hebt. Op die wijze ondermijn je de betekenis van de waarheid en de waarde van de eenheid. Wie geeft nog om waarheid en eenheid indien je ook prima Christen kan zijn zonder, aldus jezelf?

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *