Een nieuwe lente?

Afgelopen week waren er twee bijzondere nieuwsberichten voor de Lage Landen: paus Franciscus gaf een interview aan de daklozenkrant met Marc, een dakloze man uit Utrecht, en Josef de Kesel werd als opvolger van Andre-Joseph Leonard benoemd (voor  de achtergronden van deze benoeming, lees dit artikel van Jan de Volder. “Franciscus werd geen paus in 2005, maar in 2013. De Kesel werd geen aartsbisschop in 2010, maar in 2015. Danneels kan op zijn oude dag tevreden zijn.”).

Visie: kerk voor de armen

Deze keuzes van de paus komen niet uit de lucht vallen: het is de verdere uitwerking van zijn visie voor de katholieke kerk om aanwezig te zijn in de periferie, en een vorm van kerkelijk leidersschap aan te moedigen waarin een eenvoudige levensstijl en een nadruk op barmhartigheid en nabijheid bij de armen centraal staat (zie ook: Francis’ Pastoral Revolution rolls on with two big picks in Italy).

Steeds duidelijker is te zien hoe paus Franciscus concreet werk aan het maken is van zijn visie van een missionaire kerk die op een eenvoudige en barmhartige manier aanwezig is, in het bijzonder in de buurt van de armen. Het is de visie van Evangelii Gaudium (‘de vreugde van het evangelie’, door hem gepubliceerd in 2013) in de praktijk, steeds concreter en helderder.

Latijns Amerika en ‘bevrijdingstheologie’

Als kardinaal van Buenos Aires heeft paus Franciscus deze aanpak zelf beoefend en in de praktijk gebracht, elke week op de metro en bus stappend in de sloppenwijken van de stad. Nu brengt hij als paus deze ervaring naar de wereldkerk. Ook werd dit jaar Oscar Romero, de in 1980 vermoorde bisschop van El Salvador die zich inzette voor de arme bevolking die leed onder dagelijks geweld, zalig verkaard. En Franciscus had een ontmoeting met Gustavo Gutiérrez, een beroemde theoloog uit Peru die hét gezicht is van de bevrijdingstheologie, een sterk levende theologie in Latijns Amerika waarin de nabijheid bij de armen wordt benadrukt in de visie voor de kerk (zie ook Liberation theology founder praises new ‘atmosphere’ under Pope Francis). Ook is een van de belangrijkste thema’s van Evangelii Gaudium, een Kerk die niet zichzelf in stand probeert te houden in het centrum van macht, ook een thema wat duidelijk in het werk van Guttiérez te vinden is.

 

Waarom duurde het decennia tot Oscar Romero zalig werd verklaard? Deels omdat verschillende conservatieve leidinggevenden in de katholieke kerk bang waren dat dit een erkenning zou zijn van de bevrijdingstheologie, wat zij vooral als een marxistische filosofie zagen en geen echte goede katholieke theologie (onlangs sprak de paus over de laster aan het adres van Romero in de periode na zijn dood). Maar met de zaligverklaring van Romero en het feit dat Gutiérrez vandaag de dag van harte welkom is in het Vaticaan laat de paus zien dat de bevrijdingstheologie (bepaalde stromingen uitgezonderd die erg intens geënt zijn op marxistische theorie) niet onkatholiek is; sterker nog: ze wordt nu deel van de visie voor de Katholieke Kerk wereldwijd, en voor de kerk op lokaal niveau; voor Europa, voor Italië, voor de Lage Landen. Het is een bevrijdingstheologie die meer Franciscaans is dan marxistisch, een manier van kerk-zijn die direct geïnspireerd wordt door de sfeer van de profeten uit het Oude Testament en het radicale voorbeeld van Jezus in het evangelie (zie ook Pope Francis’ relationship to a movement that divided Latin America). Bergoglio is geen bevrijdingstheoloog in de professionele, formele zin, maar hij heeft de kern van de boodschap ervan zich eigen gemaakt in de sloppenwijken. Ook spreekt hij niet over Romero als een symbool, maar als een model om na te leven. Met Franciscus heeft de Katholieke Kerk niet alleen een leider uit het zuiden aan het roer, maar krijgen katholieken ook de kans om een manier van katholiek zijn te ontdekken die nieuwe vitaliteit kan geven.

Toepassing?

Wat betekent dit voor katholieken buiten Latijns Amerika? Tijdens zijn bezoek aan de Verenigde Staten liet Franciscus zien dat hij niet verwacht dat Amerikaanse katholieken meer Zuid-Amerikaans worden: tijdens zijn speech voor het Congres van de VS wees hij naar Amerikaanse voorbeelden die deze visie op een typisch Amerikaanse manier in de praktijk brachten in hun leven (zie ook mijn eerdere blog De Amerikaanse helden van de paus). 

Wat zou dit alles dus kunnen betekenen voor Nederland? Is dit een kans voor een katholieke lente? (niet in de zin van: succes voor de kerk, want de situatie in NL zal op allerlei manieren moeilijk blijven, maar wel: nieuw leven?). Hoe zien Nederlandse manieren van paus Franciscus-stijl katholiek-zijn eruit?

 

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *