Franciscus en de ‘theologische toezichthouders’ van het Vaticaan

Vandaag sprak paus Franciscus een woordje tot de ‘congregatie van de geloofsleer’ van het Vaticaan (die allerlei taken heeft, inclusief het behandelen van zaken van sexueel misbruik door priesters, maar ook vooral bekend is als internationale ‘theologische waakhond'; dus onderzoek en uitspraken doet over of een bepaalde theologie wel of niet in lijn is met de leer van de katholieke kerk). Zijn boodschap: “The Christian faith is not just knowledge to be preserved through memory, but truth to be experienced through love. (…) The first truth of Christ is the love of Christ.”

(Pope meets with Congregation for the Doctrine of the Faith / Pope calls for stronger collaboration between bishops and Congregation for the Doctrine of the Faith)

In zijn toespraak benadrukte Franciscus vooral ook het belang van samenwerking met bisschoppen over ter wereld. Wat wil dit zeggen?

Houding

Het lijkt mij erg gezond wanneer de congregatie van de geloofsleer goed contact heeft met de lokale situatie waarover zij onderzoek of een uitspraak moet doen. Dit geldt voor allerlei van haar taken, niet in het minst voor zaken die gaan over misbruik. Maar ook voor de theologische taken kan het zeker geen kwaad. Door critici wordt er soms flink op ingehakt (‘inquisitie’, enz.) maar op zich is er niks mis met onderzoek of een uitspraak over of iets wat ‘katholiek’ genoemd wordt wel of niet tegenstrijdig is met het geloof wat de katholieke kerk uitdraagt. Maar het gaat vooral over de manier waarop. De houding; iets waar Franciscus het vaak over heeft.

Wanneer de congregatie van de geloofsleer in de praktijk een star orgaan in het Vaticaan wordt zonder feeling voor de motieven en lokale context van de zaken die zij onderzoekt, of zonder feeling voor de houding en de manier waarop zij haar uitspraken doet en beslissingen maakt, is er iets misgegaan. Een goede samenwerking met bisschoppen uit allerlei landen en culturen, bekend met de lokale situatie, kan een erg goeie kans zijn om het theologisch werk met een goeie houding uit te voeren.

Welke taak?

Want de vraag is: wat is de taak van de congregatie? Is het alleen haar taak om theologisch onderzoek te doen en een uitspraak te doen over of iets wel of niet tegenstrijdig of in lijn is met de leer van de kerk? Als het alleen dat is, kan het makkelijk heel star en polariserend worden. Maar wanneer het haar taak is om dit werk te doen met altijd de hoop op verdere dialoog en verzoening, verandert de sfeer enorm. Misschien is een bepaalde theoloog dan inderdaad een richting ingeslagen waar de katholieke kerk niet in mee kan gaan of zich over moet uispreken, maar de uitspraak heeft dan niet de sfeer van een uiteindelijke en definitieve veroordeling, maar van een uitspraak die uitnodigt tot verdere dialoog en misschien toch het vinden van een weg voor die theologie die wél te verenigen is met de leer van de katholieke leer (en de grote interpretatieruimte die binnen de grenzen van die leer mogelijk is). Wanneer de congregatie de lokale situatie goed kent en aanvoelt, kan ze een uitspraak doen die niet alleen duidelijk maakt dat een bepaalde theologie niet ok is, maar dat er, ondanks bepaalde conclusies waar men het niert mee eens kan zijn, er bijvoorbeeld wel een goede of positieve motivatie aan ten grondslag ligt. Wanneer dit wordt erkend en meegenomen in de uiteindelijke uitspraak, is de beslissing uiteindelijk dan nog wel hetzelfde (namelijk dat iets tegenstrijdig is met de leer van de kerk), maar het heeft dan gelijk al een heel andere sfeer, een sfeer die een mogelijke verdere dialoog nog steeds mogelijk maakt. Samenwerking van de congregatie met bisschoppen van overal ter wereld kan een goeie kans zijn om zo’n houding te ontwikkelen. Maar dat ligt dan natuurlijk ook aan de bisschoppen.

Visie

Ook is de visie van de congregatie (en van lokale bisschoppen) op waar het in het katholieke geloof om gaat, ook erg belangrijk voor een gezonde houding. En daar ging ook deze uitspraak van Franciscus over: “The Christian faith is not just knowledge to be preserved through memory, but truth to be experienced through love. (…) The first truth of Christ is the love of Christ.”

(dezelfde soort boodschap had Franciscus ook voor de grote bijeenkomst van de Italiaanse kerk, 2000 leken, priesters, religieuzen en bisschoppen, in Firenze afgelopen November: “De christelijke leer is niet een gesloten systeem wat niet de mogelijkheid biedt tot het oproepen van vragen, twijfel, ondervraging, maar het is levend, en kan ontregelen en bemoedigen. Het heeft een gezicht wat niet star is, een lichaam dat beweegt en zich ontwikkelt, het heeft vlees. De christelijke leer heet: Jezus Christus.” Deze boodschap heeft hij dus nu toegepast op de congregatie van de geloofsleer. Voor meer over de bijzondere uitspraken van Franciscus in Firenze, zie: Awesomeness in 20 quotes / 20 awesome quotes – NL)

(zie ook: Franciscus en de meeting van de Italiaanse katholieken in Firenze: E.G. is here to stay, en over de rehabilitaite van zuid-amerikaanse bevrijdingstheologen die eerder zijn veroordeeld door de congregatie van de geloofsleer: Een nieuwe lente?)

 

 

 

 

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *