Joyeux Noël

Vergeet deze kerst de standaard films als Home Alone, Kruimeltje, of Ben Hur: mijn tip voor deze kerstvakantie is ‘Joyeux Noël’. In deze film uit 2005 wordt het waargebeurde verhaal van kerst 1914, precies 100 jaar geleden, in beeld gebracht. Op deze dag kwamen soldaten op verschillende plekken aan het front uit hun loopgraven, hierdoor aangespoord door het geluid van de kerstliederen die aan beide kanten gezongen werden, en wisselden eten uit, of gaven elkaar de kans de doden te begraven (zie ook de korte youtube-docu ‘The Christmas Truce of 1914). Ook worden deze gebeurtenissen door sommige schrijvers in de context geplaatst van de verschillende subtiele vormen van verzet van soldaten tijdens de Eerste Wereldoorlog tegen de oorlog, de manier van oorlogvoeren, of het gebrek aan controle over hun eigen leven en veiligheid.

De ander, en de oorlogsmythen

De film begint erg sterk: met rustige muziek en foto’s van het comfortabele leven van La Belle Époque, het leven in Europa van rond 1900, met al haar beschaving, welvaart en vooruitgang, maar ook haar nationalisme en oorlogsmythen. Dit laatste wordt goed uitgebeeld door de eerste scène: een Frans, een Engels, en een Duits kind die oorlogszuchtige gedichten voordragen op school, waarbij de beschaving van het eigen land verheerlijkt wordt. Wanneer de soldaten elkaar tijdens de kerstontmoeting eenmaal leren kennen als personen als zijzelf, wordt het moeilijk om de oorlogsmythen te blijven geloven. De film is misschien wat romantisch of sentimenteel, maar blijft sterk omdat de thema’s niet alleen historisch, maar ook zo herkenbaar zijn. Onmenselijke dingen als oorlog of discriminatie hebben een anonieme ander nodig die op afstand wordt gehouden, en vrede en samenleven worden levend gehouden door de ander te leren kennen, als iemand die is als jijzelf. Dit zijn ook de overtuigingen waarmee de Europese Unie met haar open grenzen oorspronkelijk is opgericht, een idee dat nu flink ondergesneeuwd is door allerlei begrotingscrises (voor meer hierover, zie ongeveer elke zin die Geert Mak ooit geschreven heeft).

De stammengod en de koning in de kribbe

In deze film komen we het Christendom tegen als een legitimatie van de oorlog en van de christelijke beschaving van het eigen land die met geweld verdedigd moest worden, maar ook als een bron van verzoening, menselijkheid en vrede. Zoals de theoloog Karl Barth scherp zag in de jaren na de Eerste Wereldoorlog, werd van God een ‘stammengod’ gemaakt, een god die de beschaving van het eigen land ondersteunde (in feiten werd het christendom gedeeld door alle landen die elkaar bevochten). Maar ook vormde het christendom een bron van zelfkritiek, een alternatief op de mythe. De kerstliederen en de kennis van de christelijke gebedstraditie en haar taal, die toen nog breed gedeeld werd in Europa, vormde een kans voor een moment van verzoening en menselijkheid. Ook vandaag is, denk ik, dit subversieve element in kerst relevant, de verassende omkering van de koning in de kribbe, kerst als subversieve boodschap, zoals youtubeheld father Barron zo goed onder woorden brengt in deze YouTube video.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *