Laudato Si': activisme

Laudato Si’ is geen formeel of hoffelijk kerkelijk document of stoffige academische verhandeling: het is een ‘jaag-de-handelaars-uit-de-tempel-en-gooi-de-tafels-van-de-geldwisselaars-omver’-type oproep. (zie ook de scherpe inleidende zinnen van deze column in the Guardian). Deze wereldwijde oproep van de paus bevat veel aspecten (ecologisch, filosofisch, theologisch, politiek, economisch, technologisch, cultureel, spiritueel, enz.), maar ik wil hier eens de activistische dimensie bekijken.

Activisten

Het woord ‘activisme’ komt niet voor in Laudato Si!, maar er staat veel in wat direct met het domein van activisme te maken heeft. Daarnaast werd de uitgave van Laudato Si! omring door activisme, ook vanuit het Vaticaan zelf: op de dag van de uitgave liepen duizenden klimaatactivisten en religieuze leiders door Rome naar de Sint Pieter om de boodschap van Laudato Si! te vieren, en kort daarna werd in het Vaticaan een conferentie met activisten uit de hele wereld georganiseerd, waaronder Naomi Klein. In de weken na de uitgave reageerden ook mensen als Kumi Naidoo, voorzitter van Greenpeace,  positief op de encycliek van paus Franciscus.

Urgentie

Zoals erg goed wordt overgebracht in dit prachtige filmpje, is ‘Laudato Si’ een oproep aan alle mensen ter wereld van allerlei achtergronden en geloofsovertuigingen om de urgentie van het lot van de aarde, ons gemeenschappelijk thuis, dringend en intens serieus te nemen. Het is het besef van deze urgentie en de bereidwilligheid en de moed hier iets mee te doen die de wereldwijde klimaatbeweging, in al haar diversiteit, kenmerkt. Over die urgentie en de roep om verandering zegt paus Franciscus: ‘The urgent challenge to protect our common home includes a concern to bring the whole human family together to seek a sustainable and integral development, for we know that things can change. (…) Young people demand change.’ (LS13). De sfeer van urgentie is duidelijk: ‘things are now reaching a breaking point’ (LS61), tegelijkertijd is er een sterke hoop dat verandering mogelijk is: ‘Injustice is not invincible.’ (LS74).

Zwakke politiek en falende conferenties

Daarnaast is er een boodschap in de oproep van de paus die ook steeds opnieuw en steeds sterker wordt geuit door klimaatactivisten: het falen en de zwakheid van politici en internationale klimaatconferenties: ‘It is remarkable how weak international political responses have been. The failure of global summits on the environment make it plain that our politics are subject to technology and finance. (…) Consequently the most can expect is superficial rhetoric, sporadic acts of philanthropy and perfunctory expressions of concern for the environment, whereas any genuine attempt by groups within society to introduce change is viewed as a nuisance based on romantic illusions or an obstacle to be circumented.’ (LS54).

Wetgeving en de markt

Kale wetgeving komt er ook slecht van af: ‘Laws may be well framed but remain a dead letter. Can we hope, then, that in such cases, legislation and regulations dealing with the environment will really prove effective?’ (LS142). Het idee van enkel marktwerking, en de concrete gedragingen in het bedrijfsleven, komen ook scherp in het vizier: ‘The environment is one of those goods that cannot be adequately safeguarded or promoted by market forces.’ (LS190), ‘the social and environmental responsibility of businesses often gets reduced to a series of marketing and image-enhancing measures.’ (LS194). Maar de kritiek van de paus op de langzame reactie van politiek en bedrijfsleven gaat hand in hand met een perspectief van hoop: ‘Politics and business have been slow to react in a way commensurate with the urgency of the challenges facing our world. Although the post-industrial period may well be remembered as one of the most irresponsible of history, nonetheless there is reason to hope that humanity at the dawn of the twenty-first century will be remembered for having generously shouldered its grave responsibilities.’ (LS165).

Macht

De paus spreekt zich duidelijk uit tegen een situatie waarin slechts weinigen grote macht in handen hebben: ‘In whose hands does all this power lie, or will it eventually end up? It is extremely risky for a small part of humanity to have it.’ (LS104). Ook vanwege het beperkte effect van wetgeving roept de paus uit om druk uit te oefenen en politieke macht te controleren: ‘Because the enforcement of laws is at times inadequate due to corruption, public pressure has to be exerted in order to bring about decisive political action. Society, through non-governmental organizations and intermediate groups, must put pressure on governments to develop more rigorous regulations, procedures and controls. Unless citizens control political power – national, regional and municipal – it will not be possible to control damage to the environment.’ (LS179). ‘The effects of the present imbalance can only be reduced by our decisive action, here and now.’ (LS161). ‘Truly, much can be done!’ (LS18). Paus Franciscus noemt ook in het bijzonder ‘community actions’ (en plaats zijn opmerkingen hierover in het hoofdstuk over spiritualiteit) (LS232).

En nu: actie

Zoals je kunt zien is er veel in Laudato Si! wat als directe inspiratie kan dienen voor klimaatactivisten. Ook hebben zij een belangrijke verantwoordelijkheid: ervoor zorgen dat de boodschap van deze oproep van de paus wordt versterkt, uitgewerkt, en toegepast, en dat ze niet wordt gedomesticeerd en veilig wordt gemaakt (zie hierover de uitleg van Naomi Klein in dit filmpje, 1.00-2.52).

 

(afbeelding: Christus jaagt de handelaars uit de tempel. Jan Hemessen, 16e eeuw)

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *