Laudato Si': concrete oproep

Wakker schudden

Het eerste hoodstuk van Laudato Si’, de universele rondzendbrief van paus Franciscus over het klimaat en de zorg voor de aarde, is een gedetailleerde presentatie over vervuiling en ecologische problemen, niet als een inleidende opsomming, maar met een concrete bedoeling: ons flink wakker schudden. Aan het begin van het hoofdstuk legt paus Franciscus zijn bedoelingen uit: ‘Theological and philosophical reflections on the situation of humanity and the world can sound tiresome and abstract, unless they are grounded in a fresh analysis of our present situation, which is in many ways unprecedented in the history of humanity. So, before considering how faith brings new incentives and requirements with regard to the world of which we are a part, I will briefly turn to what is happening to our common home.’ (LS17). Heel duidelijk legt hij uit wat hij ermee wil bereiken: ‘Our goal is not to amass information or to satisfy curiosity, but rather to become painfully aware, to dare to turn what is happening to the world into our own personal suffering and thus to discover what each of us can do about it.’ (LS19).

Inclusieve dialoog

De titel van het hoofdstuk is heel direct: ‘What is happening to our common home’. Dit lijkt direct geïnspireerd door de indringende titel van een brief van de Filipijnse bisschoppen uit 1988: ‘What is happening to our beautiful land?’, waaruit verderop in het hoofdstuk ook geciteerd wordt (ook in zijn citaties in Laudato Si’ voert de paus een inclusieve dialoog: hij citeert niet alleen eerdere pausen, maar ook documenten over het klimaat van de bisschoppenconferenties van Zuid Afrika, de Filipijnen, Bolivia, Duitsland, Argentinië, de V.S., Canada, Japan, Brazilië, de Dominicaanse Republiek, Paraguay, Nieuw Zeeland, Portugal, Mexico en Australië; ook citeert hij personen van allerlei achtergronden: Basilius de grote, Thomas van Aquino, Bonaventura, Dante Alighieri, Romano Guardini, Paul Ricoeur, en de sufi-mysticus Ali al-Khawas).

Concreet

De paus is bijzonder concreet: hij bespreekt vervuiling, de verschillende soorten broeikasgassen (koolstofdioxide, methaan, etc.), het intensieve gebruik van fossiele brandstoffen, giftig en radioactief afval, vervuiling van vers water en de privatisering en controle van water door multinationals, het verlies van biodiversiteit, de rol van fungi, algen, wormen, insecten, reptielen en micro-organismen in het functioneren van ecosystemen, het wereldwijde belang van de Amazone en Congo bassins en grote gletsjers, mangrovebossen, en koraalriffen. Hij wijst op de voorbeeldfunctie die natuurlijke ecosystemen hebben voor productie in menselijke samenlevingen (‘It is hard for us to accept that the way natural ecosystems work is exemplary (…) We have not yet managed to adopt a circular model of production’, LS 22).

Ontkenning en ongevoeligheid

Hij noemt klimaatverandering ‘one of the principal challenges facing humanity in our day’ en benadrukt vooral de gevolgen voor de armen, en de wijdverspreide ongevoeligheid voor hun lot: ‘Sadly, there is widespread indifference to such suffering’ (LS25). Zijn urgente en dringende oproep, waarbij vooral die mensen in machtsposities die de problemen ontkennen of verbergen er flink van langs krijgen, lijkt op het onderzoek van Australische ethicus Clive Hamilton over de psychologie en machtspolitiek achter het ontkennen of bagatelliseren van klimaatverandering en het uitblijven van de maatregelen die klimaatwetenschappers voorstellen. Zo schrijft de paus: ‘Many of those who possess more resources and economic or political power seem mostly to be concerned with masking the problems or concealing their symptoms, simply making efforts to reduce some of the negative impacts of climate change. However, many of these symptoms indicate that such effects will continue to worsen if we continue with current models of production and consumption. There is an urgent need to develop policies so that, in the next few years, the emission of carbon dioxide and other highly polluting gases can be drastically reduced, for example, replacing fossil fuels and developing sources of renewable energy.’ (LS26).

In beweging

Het eerste hoofdstuk van Laudato Si’ laat duidelijk de bedoeling zien van de paus: om ons (zowel gelovigen als niet-gelovigen) in beweging te krijgen. Dit heeft belangrijke implicaties, ook voor de domeinen van politiek, economie en activisme. Hierover op deze blog binnenkort meer. Belangrijk is om te beseffen hoe concreet en dringend de oproep van paus Franciscus is; anders blijft de discussie hangen in een enkel theoretische reflectie op de theologie of de filosofie van Laudato Si’ (wat helaas vaak is gebeurd de laatste tijd in de engelstalige katholieke blogosphere). ‘These situations have caused sister earth, along with all the abandoned of our world, to cry out, pleading that we take another course. Never have we so hurt and mistreated our common home as we have in the last two hundred years. (…) we can see signs that things are now reaching a breaking point’ (LS 53, 61).

 

(bron foto: www.rainforest-alliance.org

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *