Maarten in Rome, 1: de Sint Pieter

maartensp2

De reis van ‘Maarten in Rome’ (met een Playmobile-poppetje van Maarten Luther in dit jaar waarin 500 jaar Reformatie, 1517-2017, herdacht wordt) begint bij de Sint Pieter-basiliek. Het verhaal van de 95 stellingen van Maarten Luther tegen de aflaat (31 Oktober 1517) begon in de wereld van de katholieke middeleeuwen en renaissance, de wereld waarin Maarten Luther geboren werd en opgroeide; de wereld waarin begonnen werd met de bouw van de Sint Pieter.

maartensp1

De wereld van de westerse kerk in de middeleeuwen, zo legt de Britse historicus Diarmaid MacCulloch uit in zijn boek ‘Reformation. Europe’s house divided 1490-1700’, was gebouwd rond de mis en de centrale rol van de paus.

De mis

Tijdens de middeleeuwen werd de mis steeds sterker geassocieerd met het bidden voor de overledenen in het vagevuur. Het vagevuur werd steeds sterker voorgesteld volgens een bepaald aantal jaren waarin men daarin zou verblijven, en het gebed voor degenen in het vagevuur werd steeds sterker gekoppeld aan het aantal missen wat voor hen werd gezegd. De praktijk groeide waarin men geld kon nalaten voor een bepaald aantal missen; hieruit ontstonden bepaalde kloosters (in het engels: de ‘chantries’) die draaiden op dit geld en deze missen. (MacCulloch laat in zijn boek ook zien hoe een extreme obsessie met de jaren in het vagevuur sterker leefde in Noord-Europa). Zo groeide de macht en welvaart van de kloosters. Tegelijkertijd evolueerde de praktijk van de aflaat voor penitentie tot een inkomstenbron waar steeds meer geld in omging.

De paus

De bisschop van Rome, de paus, kreeg tijdens de middeleeuwen een steeds sterker gecentraliseerde macht, zowel kerkelijk als wereldlijk. Dit werd verankerd in het canoniek recht (dit is een belangrijke reden van de heftige kritiek van Luther op het canoniek recht toen zijn conflict met Rome groeide). Zowel binnen de kerk (bijvoorbeeld door radicale franciscaanse monniken die een totale armoede nastreefden) als daarbuiten (de vele keizers, koningen, hertogen enz.) werden pausen al eeuwenlang heftig bekritiseerd (o.a. vanwege de rijkdom en corruptie in de tijd dat de pausen in Avignon verbleven, en vanwege het schisma waardoor er op een gegeven moment drie pausen waren die alledrie claimden de echte te zijn). De renaissance-pausen waren bijzonder machtig en rijk. Het waren een aantal van deze pausen die besloten de oude en vervallen Sint-Pieter basiliek (gebouwd in de 4e eeuw na Christus door keizer Constantijn op de plek van het graf van Petrus) te laten afbreken en een nieuwe Sint Pieter te bouwen: eerst paus Nicolaas V, daarna Julius II. Het werk werd voortgezet door paus Leo X, die de oplopende kosten besloot te financiëren met een aflaat. Dit deed hij in een overeenkomst met de Duitse bankiersfamilie Fugger, en met Albrecht van Brandenburg die aartsbisschop van Mainz wilde worden (een belangrijke kerkelijke maar ook politieke positie) en daarvoor geld moest lenen om hiervoor ‘dispensatie’ te krijgen van Rome (omdat hij ook al ergens anders bisschop was en dus eigenlijk niet ook aartsbisschop van Mainz mocht worden). De aflaat werd aan de man gebracht door de dominicaan Johann Tetzel, die heftig bekritiseerd werd door veel Augustijner monniken (de orde waar Luther bij hoorde), die al een oude vete hadden met de Dominicanen.

maartensp3

Rome

De bouw van de nieuwe Sint Pieter speelt dus een belangrijke rol in de situatie waarin de reformatie ontstond. Maar voordat hij de beroemde monnik werd van de 95 stellingen in 1517, was Maarten Luther al eens in Rome geweest, in 1511, als pelgrim die een administratieve boodschap van zijn superieuren in het klooster moest bezorgen. Dat is de volgende foto-etappe van ‘Maarten in Rome’….

 

maartensp4

 

(zie ook de introductie van deze serie: Maarten in Rome)

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *