Studentenleven: back in the days (1). Justinus.

Justinus (+/- 100-165 n.Chr.) was student in een tijd zonder universiteiten. Hij werd geboren in wat nu Nablus heet op de Westbank in Palestina, toen ‘Flavia Neapolis’ in het Romeinse rijk. In die tijd waren er wel scholen, zoals in Alexandrië (die de grootste en beste bibliotheek van de klassieke wereld had), soms opgericht door beroemde filosofen, zoals de Academie van Athene, opgericht door Plato, of de Peripatetische school in het Lyceum van Athene, opgericht door Aristoteles. In de hoofdstad Rome lag de focus op rechten en retorica; de beste studenten die verder wilden in filosofie gingen naar Griekenland om door te studeren. Belangrijk was wie de beste docent was: studeren leek meer op het volgen van een guru dan op een inschrijving aan een universiteit (denk bijvoorbeeld aan de filosofiedocente Hypatia in de film Agora, een film die trouwens helaas een simplistisch beeld neerzet van intolerante religie vs. tolerante wetenschap).

‘my mind with wings’

Filosofie was in die tijd, en zeker voor Justinus, verbonden met religie. In zijn dialoog vertelt hij hoe hij eerst in de leer was bij een filosoof van de Stoïcijnse stroming (=jezelf beheersen om gelukkig te worden), maar omdat deze hem niets kon bijbrengen over God, zocht hij een andere leraar. Hij vond een Peripatetisch filosoof (=de filosofie van Aristoteles: de wereld begrijpen door de dingen zelf te bestuderen in plaats van hogere principes, en gelukkig worden door in je karakter het juiste midden te vinden tussen extremen), die vooral interesse had in een financiële bonus, waardoor Justinus ook hem snel de rug toekeerde. Hierna vond Justinus een Pythagoreër, die nogal onder de indruk was van zijn eigen geleerdheid. Toen deze een introductieprogramma van muziek, sterrenkunde en meetkunde verplicht stelde voordat ze konden beginnen met het echte werk, had Justinus het ook hier snel weer gezien. Uiteindelijk vond hij zijn draai bij een Platoons filosoof (=de wereld begrijpen door je te richten op de hogere ideeënwereld, en gelukkig worden door goed te denken en los te komen van wereldse onzin), waarna hij zichzelf al snel bijzonder wijs vond: “the contemplation of ideas furnished my mind with wings, so that in a little while I supposed that I had become wise.”

‘a flame was kindled in my soul’

Toen Justinus eens de eenzaamheid opzocht in de buurt van het strand om te genieten van zijn eigen geniale gedachten, ontmoette hij een oude man die hem kritische vragen stelde over zijn academische geleerdheid. Zijn denkbeelden bleken niet bestand te zijn tegen de vragen van de oude man. Deze vertelde hem over de woeste verhalen van de Joodse profeten en de vervulling van hun messias-visioenen in Jezus van Nazaret. Hier werd Justinus door gegrepen: “straightway a flame was kindled in my soul; and a love of the prophets, and of these men who are friends of Christ, possessed me; and whilst revolving his words in my mind, I found this philosophy alone to be safe and profitable. Thus, and for this reason, I am a philosopher.” Hij hulde zich in de mantel van een filosoof, reisde naar Rome, en begon daar een christelijke leerschool. Hij schreef verschillende reflecties op het christendom waarbij hij gebruik maakte van Griekse filosofie om de redelijkheid uit te leggen van dit in het Romeinse rijk vaak onbegrepen, nieuwe geloof. Uiteindelijk werd zijn hoofd afgehakt omdat hij geen afstand wilde nemen van zijn geloof, in de tijd van – o ironie! – keizer Marcus Aurelius (regeerde van 161-180 n.Chr.), die naast Romeins keizer ook filosoof was. Justinus is nog steeds een belangrijk voorbeeld in het combineren van geloof en intelligentie.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *