Verrassingen van paus Franciscus deel 33.498: messcherpe en uitdagende kersttoespraak

Afgelopen maandag volgde een nieuwe verrassing in de steeds langer wordende lijst van verrassingen van paus Franciscus: een bijzonder scherpe en uitdagende kerstgroet voor de leden van de Vaticaanse curiekardinalen, die het dagelijks bestuur van het Vaticaan en al haar afdelingen leiden. Kern van de toespraak was een lijst van 15 zonden, zoals ‘zich onmisbaar voelen’, ‘roddelen’, ‘clubjesvorming’, en ‘geestelijke alzheimer’.

Krantenkoppen

Het nieuws verspreidde zich als een lopend vuurtje via reguliere, online en social media. Vaak werd echter de boodschap verpakt in krantenkoppen als ’15 ailments of the Vatican curia’, ‘pope says Vatican is sick with power’, ‘sharply criticises Vatican bureaucracy’, ‘paus hekelt zieke sfeer Vaticaan’, ‘curie krijgt ervan langs in kersttoespraak’ of ‘paus: curie heeft spirituele alzheimer’ (zie de artikelen van The Guardian, Huffington Post, CNN, BBC, The Washington Post, The Telegraph, De Volkskrant, Trouw, NRCde Telegraaf, NOSnu.nl, en katholiek.nl). Over het algemeen prima artikelen, maar ze missen een belangrijk punt, en het heeft te maken met begrijpen hoe paus Franciscus functioneert vanuit zijn ervaringen als Jezuïet.

De Jezuïetenstijl van paus Franciscus

Paus Franciscus is lid van de Jezuïeten, een religieuze orde van priesters met een intellectuele en academische ontwikkelde stijl en een gedisciplineerde, meditatieve gebedstraditie. Veel van de populaire, flexibele stijl van Franciscus en zijn strategie voor het hervormen van het bestuur van de katholieke kerk kan beter begrepen worden door te zien hoe hij dit zich eigen heeft gemaakt als Jezuïet: een erg goed artikel hierover is ‘To understand Pope Francis, look to the Jesuits’. In dit licht is bijvoorbeeld te zien hoe zijn raad van acht kardinalen uit heel de wereld die hem adviseren over de hervorming van het bestuursapparaat van de katholieke kerk, geïnspireerd is door de leiderschapsstijl van de Jezuïeten (twee andere goeie artikelen over de Jezuïetenstijl van de paus zijn ‘Understanding Pope Francis Through Ignatius of Loyola’ en ‘A key to understanding Pope Francis’.

Gewetensonderzoek

In dit licht is de scherpe toespraak van de paus niet zozeer een kritiek op de kardinalen en de Vaticaanse curie (al heeft de paus daar zeker genoeg kritische dingen over te zeggen), maar een gewetensonderzoek. Wie de toespraak goed leest merkt ook dat het niet gaat om een kritiek, een veroordeling, zoals veel krantenkoppen suggereren, maar hij heeft het over een ‘esamen di conscienza’, een gewetensonderzoek. Het gewetensonderzoek is een veelgebruikte katholieke praktijk. In de spirituele traditie van de Jezuïeten, gebaseerd op ‘de geestelijke oefeningen’ van de stichter van de orde, Ignatius van Loyola, komt dit vooral terug in het ‘onderscheiden van de geesten’ (zie ook ‘the spiritual exercises’ en ‘discernment of spirits’). De kardinalen werden niet zozeer veroordeeld of bekritiseerd, maar uitgedaagd om zichzelf te onderzoeken en zichzelf te verbeteren. De paus zei dat het hier gaat om gevaren van bureaucratisering die elke gemeenschap bedreigen, en ook het Vaticaan (in die zin zitten Crux en Katholiek Nieuwsblad iets dichter bij de bedoeling van de toespraak door te zeggen: ‘Pope warns curia against ‘spiritual diseases’ en ‘Paus houdt curie biechtspiegel voor’, al zijn zij misschien weer iets te lief in hun verslaggeving).

Gebed om humor

Wat is het mooiste aan deze toespraak, naast dat ze zo scherp en uitdagend is? Deze punten zijn relevant voor ons allemaal. Voor mij. Het gevaar van het verliezen van geestelijke levenskracht, het verzanden in routines, en het comfortabele van de kringetjes en clubjes waarin je bekend bent en mensen kent, is ook een uitdaging waarin ik hier aangesproken wordt. De woorden van de paus zijn een uitdaging voor mij, voor ons. Niet alleen de curiekardinalen moeten schoon schip maken. Paus Franciscus daagt mij uit voor een opener en meer outgoing manier van leven en geloven (zoals hij ook zo scherp stelde in Evangelii Gaudium). Een ‘gebed om humor’, zoals de paus aanraadt in de toespraak, is inderdaad een geweldig medicijn. ‘Een hart vol van God’, zo zegt hij, ‘is een blij hart dat vreugde uitstraalt’.

 

 

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *